De kleine helden

Baanbrekers. De twintigste-eeuwse muziek heeft ze te over, maar niet allemaal hebben ze de muziekgeschiedenis gehaald.

Muziekgeschiedenissen willen een doorlopend verhaal vertellen, het liefst met ketens van nieuwe stijlen die zich ontwikkelen uit de oude. Een componist die weinig navolging kreeg, en niet het geluk had later massaal te worden herontdekt, kan daardoor flink buiten de boot vallen. Georg(e) Antheil bijvoorbeeld, die brutale en vaak ook brute muziek schreef, bleek niet in het grote verhaal van de Amerikaanse muziek te passen. Henry Cowell en John Cage gaan voor.

Aleksandr Mosolov hoorde bij de grote golf futuristische kunstvernieuwers die de vroege Sovjet-Unie overspoelde. Niets leek het revolutionaire elan in de kunst te kunnen stuiten - behalve de politiek. Toen Stalin het genoeg vond, was het uit met de avant-garde. Mosolov werd naar een goelag gestuurd; nadat hij eruit kwam, paste hij wel op ooit nog een moderne noot op papier te zetten. Extra tragisch is dat de meeste van deze componisten nooit bekend werden in het westen.

Een componist voor wie de glasnost op tijd kwam, was Alfred Schnittke (nog in leven ten tijde van dit concert). In zijn jeugd was het nog oppassen geblazen voor de staat, maar in de jaren tachtig sloeg zijn postmoderne muziek wereldwijd aan. Bij Schnittke vinden we verwijzingen naar alle mogelijke stijlen uit heden en verleden hoorbaar naast en door elkaar. Het is alsof de componist wil zeggen: "Wat moet je vandaag de dag nog componeren? Ik weet het ook niet meer..."

Verder speelt het Mondriaan Kwartet ook echt nieuwe muziek. Het vierde kwartet van de Amerikaanse Nederlanders James Fulkerson beleeft hier zijn wereldpremière.