NSJ '05: Calefax & Tony Overwater Trio 'The Ellington Suites'

Hoe Ellington tot op hoge leeftijd bleef pieken.

De geschiedenis van de jazz is het verhaal van een stijl die zich vanuit de volksbuurten van New Orleans razendsnel ontwikkelt tot een kaleidoscopische kunstvorm die haar weerga niet kent. Iedere zeven jaar diende zich wel weer een nieuwe stijl aan die de jazz weer radicaal overhoop gooide, die zijn blik verruimde naar nieuwe mogelijkheden of juist, als reactie op de al te zwaar uitwaaierende vorige stijl, zichzelf op één bepaald aspect concentreert. De keerzijde is bekend: in de jaren zeventig raakte het onontgonnen terrein een beetje op en kwam de jazz in een crisis.

Gevolg van deze ontwikkeling is dat de helden van eerdere stijlen vaak nog leefden terwijl de nieuwe stijl de aandacht trok. Weliswaar worden jazzmuzikanten gemiddeld minder oud dan gewone mensen, maar niet allemaal gaan ze op hun dertigste ten onder aan een overdosis. Nee, iemand als Duke Ellington (1899-1974) werd nog in de negentiende eeuw geboren, had zijn piek in het swing-tijdperk en stierf op het moment dat de geschiedenis van de jazz geschreven leek.

Alles had hij zien langskomen - bebop, cool jazz, hardbop, freejazz en nu was het al jaren fusion wat de klok sloeg. In al die jaren was hij trouw gebleven aan de swingmuziek en de bigband uit zijn bloeitijd. Dat wil niet zeggen dat hij stilstond. Als muzikaal genie en rasechte jazzman was dat zijn eer te na. Zodoende is zijn latere werk de moeite meer dan waard.

In dit concert horen we twee suites van de late Ellington. In 1967 leverde hij samen met Billy Strayhorn een conceptalbum af (de allernieuwste mode in de popmuziek!) met de titel Far East Suite. Te horen zijn diverse stukken die hij baseerde op hun avonturen in Azië. Aan bod komen onder meer Iran, India en Japan; door de stukken heen reist Ellington van west naar oost. The River schreef hij in 1970 voor het gelijknamige ballet. Deze suite is minder bekend, maar dat zal toch vooral komen door de ontzaglijke hoeveelheid muziek die hij bij elkaar schreef en opnam. Aan de kwaliteit ligt het in elk geval niet.

Ook heel bijzonder is de samenwerking die aan deze uitvoering ten grondslag ligt. Het Calefax Rietkwintet slaat de handen ineen met het Tony Overwater Trio. Nu kan het Calefax Rietkwintet veel, maar dit vijftal is gespecialiseerd in modern klassiek. Wat moeten ze met jazz? Kunnen ze een beetje improviseren? Blijven ze getrouw aan de stijl?

Dat oordeel laten we over aan u. Eén ding weten we wel: ze zullen zeker begrip en waardering voor Ellingtons muziek hebben. Want daarop kon Ellington altijd rekenen, zowel in de klassieke wereld als in de jazzwereld!