Siebe Henstra

Haydn was gek op Carl Philipp Emanuel Bach. En Carl Philipp Emanuel Bach, die was weer gek op het klavichord.

Zijn muziek werd bepaald niet op elke straathoek gefloten en in alle huiskamers gespeeld, maar onder componisten uit zijn tijd genoot de tweede zoon van Johann Sebastian Bach absolute sterrenstatus. In de rococotijd, waarin eenvoudig en galant de toverwoorden waren en muziek vooral tot vermaak van de rijken diende, besprenkelde Carl Philipp Emanuel zijn werken rijkelijk met sentimentele verrassingseffecten. Daarmee legde hij de basis voor de Sturm und Drang van de jaren 1770 en uiteindelijk de romantiek van de negentiende eeuw.

Haydn nam de stijl van de grote Bach - want zo werd hij genoemd, en geen mens zou er een andere Bach onder verstaan - als uitgangspunt, maar hij matigde de verrassingseffecten wel wat. Zo creëerde hij een consequente stijl, die nog steeds alle ruimte voor persoonlijke inbreng gaf maar toch niet wenkbrauwen van broodheren deed fronsen.

Door zijn temperament was Carl Philipp Emanuel maar matig enthousiast over het klavecimbel. Daarop is de toon constant en dat beperkt de expressieve mogelijkheden behoorlijk. De fortepiano, die aan het hof van Pruisen al vroeg beschikbaar was, voldeed al een stuk beter. Maar liever nog had hij een ouder instrument: het klavichord. Het geringe volume van dit instrument maakt het ongeschikt voor feestjes of grote concertzalen. Het moet echt in de intimiteit van een kamer worden bespeeld, voor hoogstens een klein publiek.