Sonatas and Interludes for Prepared Piano

Een vroeg meesterwerk van een meester met vele levens.

John Cage (1912-1992) is bij veel mensen vooral bekend om 4'33", een werk waarin de uitvoerende gedurende de genoemde tijd helemaal niets hoeft te doen. Alle muziek komt van het omgevingsgeluid dat toevallig op dat moment klinkt.

De componist schreef 4'33" in 1952. Het werk was het uiterste van toevalsmuziek, een concept dat Cage in die periode op verschillende manieren uitbuitte. Naast de muziek overlaten aan de omgeving liet hij onder meer de noten bepalen door I-Ching, of legde hij notenbalken over een kaart van de sterrenhemel.

Wat minder mensen weten is dat Cage vóór 1952 al een halve carrière achter de rug had, waarin hij niet met het toeval werkte maar waarin hij evengoed vernieuwende meesterwerken schiep. Vandaag horen we het kroonjuweel van die vroege periode: de Sonatas and Interludes for Prepared Piano. De componist schiep het werk tussen 1946 en 1948. De prepared piano is een gewone concertvleugel waar allerlei voorwerpen tussen de snaren zijn gestopt: boutjes, moertjes, gummetjes, tochtstrips etc. Cage kon zo op een piano een soort oosters slagwerk tevoorschijn toveren, met een klankkleur die vaag doet denken aan de gamelan.

Voor en tijdens de oorlog had Cage al een aantal werken voor deze geprepareerde piano geschreven. Hij gebruikte daarvoor de techniek van de duurstructuur, de rhythmic structure, waarin het ritme van bovenaf in vaste patronen wordt georganiseerd (maar waarin de tonen vrij gekozen worden). In deze cyclus past hij die techniek verfijnder en ingewikkelder toe dan ooit. Het resultaat klinkt echter helemaal niet bedacht of cerebraal. Integendeel: er is in het moderne repertoire nauwelijks zoetere muziek te vinden (in de goede zin van het woord) dan deze zestien sonates en vier interludes! Eigenlijk moet je het gewoon ondergaan. Tenminste: je kunt er prima naar luisteren zonder de theorie erachter te kennen. Voor de mensen die toch meer willen weten, geeft pianist René Eckhardt nog een toelichting.