Tongenfestival: Dirk Luijmes

Met een harmonium in het katholieke Brabant.

We zitten op het Tongenfestival, een festival rond muziekinstrumenten die werken met doorslaande tongen. Het natuurkundige principe ten spijt is de bediening van de instrumenten verschillend. Na een serie trekzakken, waarbij de speler de lucht met de handen toevoert die hij ook om te spelen gebruikt, maakten we (hernieuwd) kennis met de mondharmonica, waar de lucht uit de longen van de speler komt.

Nu is het de beurt aan het harmonium. Dit instrument wordt bespeeld als een orgel; de lucht wordt met de voeten toegevoerd. In Nederland is dit instrument onlosmakelijk verbonden met de calvinistische cultuur. Jarenlang was er geen protestants gezin in Nederland of er was, mits het kasboek dat toeliet, een harmonium aanwezig. Op het programma stond uitsluitend het Geneefs psalter en de zangbundel van Johannes de Heer. Het harmonium hield er bijnamen als 'psalmenpompje' en 'cirkelzaag des geloofs' aan over.

In het katholieke Den Bosch, grotendeels vrij van zulke associaties, klinkt het harmonium in een heel andere setting. In Frankrijk stond het traporgel bekend als 'orgue expressif' - een veel vleiender bijnaam, en geen onterechte. Vanuit deze gedacht speelt Dirk Luijmens hier zijn eigen harmoniumrepertoire. Hij brengt composities van moderne meesters die misschien nog nooit een protestantse kerk van binnen hebben gezien, zoals de regionale held Gilius van Bergeijk.