Rituele hoogmissen vieren hoogtij op Roadburn 2016.

Roadburn in een ruimer jasje. De recente facelift van de Tilburgse poptempel 013 betekent ook voor het festival een ware boost. De vergrote hoofdzaal en de fraai uitgebreide kleine zaal kunnen ineens veel meer mensen herbergen. Het is even wennen voor de vaste bezoekers maar even vlot verkocht het festival ook weer uit. Mooie vondst was het relaxgedeelte in de lange gang tussen de grote en kleine zaal in. Bankjes tegen de wanden en een dj met rustgevende, alternatieve muziek. Even het festival op je laten inwerken en een gesprekje aanknopen met een van de vele buitenlandse gasten. Voor de intieme concertbeleving werd dit jaar uitgeweken naar de Cul de Sac en het sfeervolle café Extase. Parel blijft de kerkruimte van het Patronaat waar dit jaar een aantal opmerkelijke metal hoogmissen en neofolk-concerten plaats vonden.

Ook als muziekfestival is Roadburn gegroeid. De hoofdmoot wordt gewoontegetrouw gevormd door bands die zich bewegen in het domein van de psychedelische rock, doom, metal, stoner en spacerock. Maar de variatie binnen de programmering is ook opgeschaald. Extreme, risicovolle muziek hoort thuis bij Roadburn, ook omdat de musici uit de scène zelf erdoor geïnspireerd raken. Vreemde eenden in de bijt zijn er steeds meer op hun gemak, en het ruimdenkende publiek pikt het meer en meer op.

Een van de opvallendste boekingen ooit voor Roadburn was de komst van de Amerikaanse avant-garde zangeres en outsider componiste Diamanda Galas. Met een bereik van drie tot vier octaven kan ze haar stem in alle bochten wringen en het vocale klankspectrum helemaal oprekken. Galas kwam op uitnodiging van gastcurator Lee Dorrian (o.m. van Cathedral en Napalm Death). Het was zo’n twintig jaar geleden dat Galas had opgetreden in Nederland. Haar concert was ronduit adembenemend, en nu al historisch in de Roadburn-annalen. Achter de piano gezeten katapulteerde ze een geestverruimende oer-blues de zaal in van heb ik jou daar. Rauwe, op de ziel krassende vocalen waarmee La Galas iedereen heerlijk de stuipen op het lijf joeg. Dit is dus ook heavy muziek. Enkele blues en folk-klassiekers als ‘Gloomy Sunday’, Let My People Go’, ‘See That My Grave Is Kept Clean’ en het verpletterend uitgevoerde ‘O Death’ passeerden de revue. Ze is net zestig maar op deze manier kan ze nog een hele tijd mee. Even indrukwekkend was haar filmpresentatie ‘Schrei 27’, gerealiseerd met regisseur Davide Pepe. Ruim een half uur ijselijke kreten en hels keelgezang zoals alleen Galas dat kan. Muziek kun je het amper noemen maar de spookhuisklanken in combinatie met de hypnotiserende beeldenstroom (kronkelende lichamen, stembandinkijkjes en een duivels kijkende Galas) voelen zo vroeg in de ochtend als een stomp in de maag. Geen betere manier om je Roadburn-dag te beginnen. Na afloop blijkt Galas tijdens een vraaggesprek een alleszins vriendelijke dame die en passant nog even haar enorme stembereik demonstreert en haar banvloek uitspreekt over de huidige, gemakzuchtige generatie R&B zangers en hun zalvende kerstnummertjes.

Andere hoofdgast tijdens Roadburn was de Amerikaanse postmetal-formatie Neurosis. Een band die in haar dertigjarige bestaan alles samenpakt wat een festival als Roadburn zo fascinerend maakt. Van hun vroege postpunk tot latere vooruitstrevende metal, van postmoderne rock tot duistere ambient soundscapes. Een grenzeloos avontuurlijke band die haar verjaarsfeestje met tweemaal twee uur durende marathonconcerten op Roadburn viert. Van ieder album werden een of meerdere nummers gespeeld. De meeste indruk maakte Neurosis met hun latere, meer postmoderne werk waarin metal opgaat in een donderend amalgaam van postrock, sferische elektronica, gepijnigde bulderzang en massieve metal-riffs. Het oorsplijtende geluid wat Neurosis op het podium uitspuwt is met geen pen te beschrijven. Neurosis biedt geen theatrale poespas op het podium maar wil iedereen en zichzelf vooral diep en diep onderdompelen in Het Geluid. Wanneer hoofdvocalisten Scott Kelly en Steve von Till samen de stem verheffen lopen de rillingen over je rug. De hoogtepunten rijgen zich aaneen over het weekend. Genadeloos is hun uitvoering van ‘Through Silver in Blood’ en ‘Stones from the Sky’ met Von Till en Kelly flink timmerend op tribale drums. Zelfs een cover van inspiratiebron Joy Division ( ‘Day of the Lords’) werkt in deze setting. Met hun verbluffende signatuurstuk ‘The Doorway’ blaast Neurosis nog een keertje alle deuren ferm open die bij zoveel doorsnee rock- en metal-bands veiligheidshalve gesloten blijven.

In de geest van Galas en Neurosis lag het avontuur dit jaar voor het oprapen op Roadburn. In het Patronaat stonden de eerste dagen van het festival twee grote namen uit de Europese neofolk/industrial hoek. Bands die nog wel eens – vaak onterecht- beticht worden van rechtse sympathieën maar daar was tijdens de concerten weinig van te merken. De Oostenrijkse band Der Blutharsch (and the Infinite Church of the Leading Hand) rond frontman Albin Julius verkeert vooral in een bevrijdende psychedelisch rockstemming. Seventies geïnspireerde, pompende spacerock in de lijn van Hawkwind/Jefferson Airplane, met een hoofdrol voor een vocale soliste. Niet heel opmerkelijk. Een van de indrukwekkendste Roadburn-optredens wordt gegeven door het Deense Of the Wand and the Moon. Een zeskoppige band rondom zanger/componist Kim Larsen die indringende apocalyptische neofolk brengt in de beste traditie van Death in June en Current 93. Zijn laatste album ‘The Lone Descent’ (2011) kan zonder meer als klassieker van het genre beschouwd worden. Tijdens het enthousiasmerende concert eindigt Of the Wand and the Moon met een bezielde versie van prijsnummer ‘A Tomb of Seasoned Dye’. Typisch zo’n vreemde eend binnen de Roadburn-bijt die dan ineens helemaal op zijn plek valt.

Pure noise-muziek lijkt de ver-van-mijn-bed-show binnen Roadburn, maar liefhebbers van black metal en hardcore punk kunnen hier zeker hun licht opsteken. Een van de bevreemdendste concerten was de set van noise-terrorist Russell Haswell. Gedurfd om deze Engelse kabaalmaker op het late zaterdagavonduur te programmeren (een idee van gastcurator Lee Dorrian) maar zijn set is louterend. Visueel stelt zo’n knoppen draaiende heerschap (met verplichte pet!) niet voor, maar de begeleidende filmbeelden houden alle aandacht vast. Te zien zijn Italiaanse horror- en Amerikaanse cultfilms uit de jaren zeventig die hij ondersteboven vertoont. Een even simpele als briljante vondst, zeker als je oren geteisterd worden door vloedgolven aan overstuurde klanktsunami’s. Het Amerikaanse noiserock-duo The Body heeft geen visuals nodig. Hun barrage aan kneiterharde gitaarriffs en spectaculair drumwerk nagelen je aan de grond. Oh ja, er wordt ook nog gezongen door de lijvige gitarist Chip King maar daar blijft in deze hemelse herrie alleen maar een klein knetterend briesje van over.

Hoogmissen.

Opvallend veel bands troefden elkaar dit jaar af met een rituele performance waarin  toneelbeeld en podiumpresentatie om aandacht schreeuwden. De Belgische postmetaltrots Amenra gaf twee visueel verpletterende optredens. Pompeus en een tikkeltje over the top, dat wel. Zanger Colin van Eeckhout nam het voortouw in de in zwart-wit tinten gedoopte filmische klankrituelen. Waar de akoestische set muzikaal nog in monochrome oppervlakkigheid bleef hangen, overtuigde de versterkte set met haar gitzwarte dreigende klankwolken. Vaak met de rug naar het publiek staand wist Van Eeckhout het rituele aspect nog eens extra te versterken.

De speciale ‘Blood Moon’ set van de Amerikaanse pionierende metalcore-formatie Converge pakte ook uit als een seance. Geen hardcore werk maar de stillere, experimentele stukken waaronder zelfs een Cure-cover (‘Disintegration’). De charismatische zanger Jacob Bannon kreeg gezelschap van gastvocalisten Steve von Till (Neurosis) en de enigmatische Chelsea Wolfe. Een gedenkwaardig concert door de broeierige sfeer en de ijzige precisie waarmee dit voor de band toch unieke repertoire werd uitgevoerd. Een uitdagend concert dat helemaal in de traditie van Roadburn past.

Ook in het intieme Extase-café werden verschillende opmerkelijke rituele hoogmissen opgevoerd. Bij binnenkomst had de wierookwalm al bezit genomen van de ruimte. Het Finse Arktau Eos was te gast en pakte haar publiek in met een duistere, tribale dark ambient set die herinneringen opriep aan oude Current 93/23 Skidoo. Botten als blaasinstrument, hoofdkappen van jute, vervaarlijke poses en zoemende klankschalen, dat soort werk. Veel aandacht dit jaar ging uit naar de IJslandse black metal sensatie Misþyrming (spreek: Misfirming) die een opmerkelijke mis opvoerde in het daarvoor zeer geëigende Patronaat, de Ulfsmessa. Zo’n heel duister gezelschap in zwarte pakken en hoofdtooi is natuurlijk een indrukwekkend gezicht maar hun mis bleef aanvankelijk veel te lang hangen in beklemmende en verstikkende blackmetalstormen. Een van de deelnemers aan de Ulfsmessa was het mysterieuze IJslandse gezelschap NYIÞ (spreek: Niff). Een bijzonder intrigerende act die het klankritueel subtieler invulde met een heel arsenaal aan instrumenten: van didgeridoo en trompet tot viool, cello en grote doorzichtige drum. Getooid in zwarte kappen werd het publiek langs onheilspellende, ijzige klanklandschappen gevoerd, zoals ze dat alleen in IJsland kunnen. De basgitarist maakte aan het eind nog een verdwaasd uitstapje tussen het publiek en belandde vlak voor het podium in een koortsachtige trance. Dit zijn het soort maffe bands waar ieder alternatief muziekfestival van droomt. Zoals ieder jaar toont Roadburn een waar neusje voor talent (denk aan vroege Roadburn-concerten van nu populaire bands als Ghost en Goat) en ieder jaar ben je weer verrast door de rake keuzes en alsmaar groeiende breedte van het programma.

Verslag geschreven door Concertzender programmamaker Mark van de Voort.